దిలీపుడు
ఆదర్శానికి కొదువలేని అవని మనది. ఆదరణ, గుర్తింపు అవసరం లేకుండానే నింగికెగిసే కీర్తికెరటం మనది. అందుకే అంటారేమో.. సహచర్యం, సాలోచన, సహృదయత గొప్పవారి నుంచి మనం అందుకోగలిగితే జీవితానికి అర్థం చేకూరినట్టేనని. కానీ ఒక్క విషయం మర్చిపోతున్నాం. పొలంలోని పంట కాలాన్ని బట్టి ఎదగడం, పండడం, చేతికందడం.. దాన్ని పండించిన మనిషి గొప్పతనమే! వేసిన పంట గొప్పతనం కాదు. సారవంతమైన భూమి గొప్పతనం. అలాగే గొప్పవారు లోకంలోని రావడం ఈ నేల గొప్పతనం. అలాంటి గొప్పవారి జన్మతో తరించిన నేల మహాద్భుతమై భాసిల్లింది. ఎందరో మహనీయుల మార్గంలో అడుగుపెట్టి ఆ మార్గాన్ని మరింత ఉన్నతంగా మలిచిన మానవతా చక్రవర్తి దిలీపమహారాజు. భూమికి రాజై, తన వ్యక్తిత్వంతో చక్రవర్తిలా ఎదిగిన ధీరోధాత్తుడు దిలీపుడు.
-ప్రమద్వర
వైవస్వతమను వంశీయులైన సూర్యవంశ రాజుల కథ దిలీపునితోనే మొదలవుతుంది. దిలీపుని కన్నాముందు ఎందరో రాజుల చరిత్ర సూర్యవంశంలో ఉన్నప్పటికీ కాళిదాసు దృష్టికోణంలో దిలీపుడే ప్రథమ స్థానంలో నిలబడగలిగాడంటే, తన పూర్వీకుల ఆశీస్సుల ఫలంగా జనజీవితాలకు అంకితమవుతూ అసలైన మానవతామూర్తిగా ప్రపంచానికి పరిచయమయ్యాడు దిలీపుడు. అంశుమంతుని కొడుకే దిలీపుడు. ఈతని భార్య సుదక్షిణ.
ఆజన్మపరిశుద్ధుడూ, ఆఫలోదయకర్ముడూ, సత్యనిష్టాగరిష్టుడూ, మానవతాపరుడూ అయిన దిలీపుని గుణగణాలు ఉత్తమ ఆదర్శాలకే ఉదాహరణగా నిలిచాయి. కర్తవ్య సాధన కోసం ఎల్లప్పుడూ తనను తాను సంసిద్ధంగా ఉంచుకునే వాడట దిలీపుడు. ఆయన తెలివి, విద్య, కార్యదక్షత ఆయన రూపానికి తగ్గట్టుగానే ఉండేవట. దిలీపునికి ఎంతసేపూ ప్రజా సంరక్షణే ధ్యాస, శ్వాస. విశాల భూమండలాన్ని ఏకచక్రాధిపత్యంగా ఏలిన దిలీపుడు పక్షపాతమనేదే ఎరుగక అంతటినీ తన ఇంటిలా భావించిన గొప్ప మనసుతో బతికినవాడై ఆదర్శనీయతను తన ఇంటిపేరుగా మలుచుకున్నాడు.
దిలీపుని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం ఎంత గొప్పగా జరిగిందంటే జ్ఞానం-మౌనం, క్షమ-శక్తి, త్యాగం-ఆత్మశ్లాఘం అనే భావాలు ఒక ఒరలో దూరని రెండు కత్తుల వంటివి. కానీ ఈ భావాలు దిలీపునిలో ఒదిగినవే గాక మరింత నిగ్గుతేలాయి. ధార్మికత, మానవత రక్తంలోనే ఇమిడిపోయాయి. మగధ రాజు పుత్రికైన సుదక్షిణను తన భార్యగా స్వీకరించి, ఆమెను అమితంగా గౌరవించే భర్తగా దిలీపుడు నిలిచిపోయాడు. సుదక్షిణా దీలిపులకు అన్నీ వున్నాయి గానీ సంతానం కలుగలేదు. అసలు సూర్యవంశీయులకు అసాధ్యమన్నదే లేదు. వారికి అసాధ్యమైన వాటన్నింటికీ పరిష్కార మార్గం చూపేందుకు వసిష్టుల వారు ఉండనే ఉన్నారు.
దిలీపుని వసిష్ఠుడినే ఆశ్రయించి తమకు సంతానం కలిగే ఉపాయం చెప్పమని అర్థించాడు. మనిషన్నాక అన్నీ నిండుగా ఉంటే జీవితం చప్పగా సాగుతుంది. అందుకే ఏదో లోటు. ఆ లోటును పూరించడానికి ఒక ఆలోచన, ఒక ముందడుగు మనిషి జీవితాన్ని ఆసక్తికరంగా మలుస్తుంది. దిలీపుని విషయంలోనూ అదే జరిగింది. వసిష్ఠుడు దిలీపునిలోనూ, అతని ధర్మపత్ని సుదక్షిణతోనూ నందినీ ధేనువు నియమ నిష్ఠలతో సేవిస్తే సంతానం కలుగుతుందనీ, తన ఆశ్రమంలోనే ఉంటూ నందినీ ధేనువును సేవించండనీ చెబుతాడు. దిలీప సుదక్షిణలు వసిష్ఠుడు చెప్పినట్టుగానే ఆశ్రమ జీవితం గడుపుతూ నందినీ ధేనువును సేవించుకుంటున్నారు. దిలీపునికైతే నందినీ ధేనువే లోకమైంది. ఆశ్రమ ప్రజలతో కలిసిపోయి అంతరాలు లేని జీవితాన్ని ఆస్వాదించసాగాడు దిలీపుడు. ఒకనాడు పర్వత ప్రాంతంలో పచ్చని పచ్చికకై వెళ్ళిన నందినీ ధేనువు ఓ గుహలోనికి వెళుతుంది.
ఆ గుహలో ఒక సింహం ఉంది. అది నందినీ ధేనువును తినేద్దామనేలోపే దిలీపుడెళ్ళి దాన్ని వారిస్తాడు. సింహం మనిషిలా మాట్లాడుతూ, ఆ ధేనువు నాకాహరమనీ, దానిని వదిలేదే లేదనీ అంటుంది. అందుకు దిలీపుడు దానికి బదులుగా తనను ఆహారంగా స్వీకరించమని అంటాడు. దిలీపుని మాటలకు చలించిన నందినీ ధేనువు ఇదంతా కేవలం పరీక్షేనని, దానిని దిలీపుడు గెలిచాడనీ చెప్పి సంతానం కలుగునట్లు అనుగ్రహిస్తుంది. పరీక్షలకు తలొగ్గని జీవితం ఉండదనడానికీ, ఎంతటి పరీక్షలనైనా సాహసంతో ఎదుర్కోవాలనీ నిరూపించిన దిలీప చక్రవర్తి జీవితం విలువ తెలియజెప్పాడు. నందినీ ధేనువు అనుగ్రహంతోనూ, దిలీప సుదక్షిణల తపఃఫలితంగానూ రఘువును జన్మించాడు.
దిలీప చక్రవర్తి చాలా సంవత్సరాలు సుపరిపాలన చేసి తర్వాత రఘువుకు పట్టంగట్టి సన్యాసాశ్రమం స్వీకరిస్తాడు. కానీ బలపరాక్రమాలతో పాటు వినయవిధేతలూ, అధికారంతో పాటు అణకువ, ఐశ్వర్యంతో పాటు నిరాడంబరత కలిగిన మనుషులు అరుదు. అటువంటి అరుదైన మానవ జాతిలో ముఖ్యుడు దిలీపుడంటే అతిశయోక్తి కాదు.
దిలీపుని జీవితకాలమంతా సరైన ప్రణాళికతో నడిపించగల సర్వతో ముఖాభివృద్ధి మహోన్నతమైనదైనా, అంతా భగవంతుని లీలగా, విధి లిఖితంగా భావించడం దిలీపుని గొప్పతనానికి ప్రతీక. ఉత్తమ వంశంలో జన్మించాడు. జీవితంలో దేనికీ లోటులేదు. అటువంటి జీవితం లభిస్తే ఎవరైనా గొప్పవారుగానే కీర్తించబడతారనేది అపోహ మాత్రమే. ఎంతటి జీవితమైనా సవాళ్ళను ఎదుర్కోక తప్పదు అనడానికి దిలీపుడే ఉదాహరణ.
దిలీపుని మానవతా దృక్పథం, ప్రజల పట్ల తనకున్న అంకితభావం, సమస్త భూమండలం తన కుటుంబమేనన్న విశాల హృదయం అరుదైన అద్భుతం. దిలీపుడంటేనే మానవీయ చరితం. రాచరికానికి ఆదర్శం. మంచితనానికి మరోరూపం.
ఆదర్శానికి కొదువలేని అవని మనది. ఆదరణ, గుర్తింపు అవసరం లేకుండానే నింగికెగిసే కీర్తికెరటం మనది. అందుకే అంటారేమో.. సహచర్యం, సాలోచన, సహృదయత గొప్పవారి నుంచి మనం అందుకోగలిగితే జీవితానికి అర్థం చేకూరినట్టేనని. కానీ ఒక్క విషయం మర్చిపోతున్నాం. పొలంలోని పంట కాలాన్ని బట్టి ఎదగడం, పండడం, చేతికందడం.. దాన్ని పండించిన మనిషి గొప్పతనమే! వేసిన పంట గొప్పతనం కాదు. సారవంతమైన భూమి గొప్పతనం. అలాగే గొప్పవారు లోకంలోని రావడం ఈ నేల గొప్పతనం. అలాంటి గొప్పవారి జన్మతో తరించిన నేల మహాద్భుతమై భాసిల్లింది. ఎందరో మహనీయుల మార్గంలో అడుగుపెట్టి ఆ మార్గాన్ని మరింత ఉన్నతంగా మలిచిన మానవతా చక్రవర్తి దిలీపమహారాజు. భూమికి రాజై, తన వ్యక్తిత్వంతో చక్రవర్తిలా ఎదిగిన ధీరోధాత్తుడు దిలీపుడు.
-ప్రమద్వర
వైవస్వతమను వంశీయులైన సూర్యవంశ రాజుల కథ దిలీపునితోనే మొదలవుతుంది. దిలీపుని కన్నాముందు ఎందరో రాజుల చరిత్ర సూర్యవంశంలో ఉన్నప్పటికీ కాళిదాసు దృష్టికోణంలో దిలీపుడే ప్రథమ స్థానంలో నిలబడగలిగాడంటే, తన పూర్వీకుల ఆశీస్సుల ఫలంగా జనజీవితాలకు అంకితమవుతూ అసలైన మానవతామూర్తిగా ప్రపంచానికి పరిచయమయ్యాడు దిలీపుడు. అంశుమంతుని కొడుకే దిలీపుడు. ఈతని భార్య సుదక్షిణ.
ఆజన్మపరిశుద్ధుడూ, ఆఫలోదయకర్ముడూ, సత్యనిష్టాగరిష్టుడూ, మానవతాపరుడూ అయిన దిలీపుని గుణగణాలు ఉత్తమ ఆదర్శాలకే ఉదాహరణగా నిలిచాయి. కర్తవ్య సాధన కోసం ఎల్లప్పుడూ తనను తాను సంసిద్ధంగా ఉంచుకునే వాడట దిలీపుడు. ఆయన తెలివి, విద్య, కార్యదక్షత ఆయన రూపానికి తగ్గట్టుగానే ఉండేవట. దిలీపునికి ఎంతసేపూ ప్రజా సంరక్షణే ధ్యాస, శ్వాస. విశాల భూమండలాన్ని ఏకచక్రాధిపత్యంగా ఏలిన దిలీపుడు పక్షపాతమనేదే ఎరుగక అంతటినీ తన ఇంటిలా భావించిన గొప్ప మనసుతో బతికినవాడై ఆదర్శనీయతను తన ఇంటిపేరుగా మలుచుకున్నాడు.
దిలీపుని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణం ఎంత గొప్పగా జరిగిందంటే జ్ఞానం-మౌనం, క్షమ-శక్తి, త్యాగం-ఆత్మశ్లాఘం అనే భావాలు ఒక ఒరలో దూరని రెండు కత్తుల వంటివి. కానీ ఈ భావాలు దిలీపునిలో ఒదిగినవే గాక మరింత నిగ్గుతేలాయి. ధార్మికత, మానవత రక్తంలోనే ఇమిడిపోయాయి. మగధ రాజు పుత్రికైన సుదక్షిణను తన భార్యగా స్వీకరించి, ఆమెను అమితంగా గౌరవించే భర్తగా దిలీపుడు నిలిచిపోయాడు. సుదక్షిణా దీలిపులకు అన్నీ వున్నాయి గానీ సంతానం కలుగలేదు. అసలు సూర్యవంశీయులకు అసాధ్యమన్నదే లేదు. వారికి అసాధ్యమైన వాటన్నింటికీ పరిష్కార మార్గం చూపేందుకు వసిష్టుల వారు ఉండనే ఉన్నారు.
దిలీపుని వసిష్ఠుడినే ఆశ్రయించి తమకు సంతానం కలిగే ఉపాయం చెప్పమని అర్థించాడు. మనిషన్నాక అన్నీ నిండుగా ఉంటే జీవితం చప్పగా సాగుతుంది. అందుకే ఏదో లోటు. ఆ లోటును పూరించడానికి ఒక ఆలోచన, ఒక ముందడుగు మనిషి జీవితాన్ని ఆసక్తికరంగా మలుస్తుంది. దిలీపుని విషయంలోనూ అదే జరిగింది. వసిష్ఠుడు దిలీపునిలోనూ, అతని ధర్మపత్ని సుదక్షిణతోనూ నందినీ ధేనువు నియమ నిష్ఠలతో సేవిస్తే సంతానం కలుగుతుందనీ, తన ఆశ్రమంలోనే ఉంటూ నందినీ ధేనువును సేవించండనీ చెబుతాడు. దిలీప సుదక్షిణలు వసిష్ఠుడు చెప్పినట్టుగానే ఆశ్రమ జీవితం గడుపుతూ నందినీ ధేనువును సేవించుకుంటున్నారు. దిలీపునికైతే నందినీ ధేనువే లోకమైంది. ఆశ్రమ ప్రజలతో కలిసిపోయి అంతరాలు లేని జీవితాన్ని ఆస్వాదించసాగాడు దిలీపుడు. ఒకనాడు పర్వత ప్రాంతంలో పచ్చని పచ్చికకై వెళ్ళిన నందినీ ధేనువు ఓ గుహలోనికి వెళుతుంది.
ఆ గుహలో ఒక సింహం ఉంది. అది నందినీ ధేనువును తినేద్దామనేలోపే దిలీపుడెళ్ళి దాన్ని వారిస్తాడు. సింహం మనిషిలా మాట్లాడుతూ, ఆ ధేనువు నాకాహరమనీ, దానిని వదిలేదే లేదనీ అంటుంది. అందుకు దిలీపుడు దానికి బదులుగా తనను ఆహారంగా స్వీకరించమని అంటాడు. దిలీపుని మాటలకు చలించిన నందినీ ధేనువు ఇదంతా కేవలం పరీక్షేనని, దానిని దిలీపుడు గెలిచాడనీ చెప్పి సంతానం కలుగునట్లు అనుగ్రహిస్తుంది. పరీక్షలకు తలొగ్గని జీవితం ఉండదనడానికీ, ఎంతటి పరీక్షలనైనా సాహసంతో ఎదుర్కోవాలనీ నిరూపించిన దిలీప చక్రవర్తి జీవితం విలువ తెలియజెప్పాడు. నందినీ ధేనువు అనుగ్రహంతోనూ, దిలీప సుదక్షిణల తపఃఫలితంగానూ రఘువును జన్మించాడు.
దిలీప చక్రవర్తి చాలా సంవత్సరాలు సుపరిపాలన చేసి తర్వాత రఘువుకు పట్టంగట్టి సన్యాసాశ్రమం స్వీకరిస్తాడు. కానీ బలపరాక్రమాలతో పాటు వినయవిధేతలూ, అధికారంతో పాటు అణకువ, ఐశ్వర్యంతో పాటు నిరాడంబరత కలిగిన మనుషులు అరుదు. అటువంటి అరుదైన మానవ జాతిలో ముఖ్యుడు దిలీపుడంటే అతిశయోక్తి కాదు.
దిలీపుని జీవితకాలమంతా సరైన ప్రణాళికతో నడిపించగల సర్వతో ముఖాభివృద్ధి మహోన్నతమైనదైనా, అంతా భగవంతుని లీలగా, విధి లిఖితంగా భావించడం దిలీపుని గొప్పతనానికి ప్రతీక. ఉత్తమ వంశంలో జన్మించాడు. జీవితంలో దేనికీ లోటులేదు. అటువంటి జీవితం లభిస్తే ఎవరైనా గొప్పవారుగానే కీర్తించబడతారనేది అపోహ మాత్రమే. ఎంతటి జీవితమైనా సవాళ్ళను ఎదుర్కోక తప్పదు అనడానికి దిలీపుడే ఉదాహరణ.
దిలీపుని మానవతా దృక్పథం, ప్రజల పట్ల తనకున్న అంకితభావం, సమస్త భూమండలం తన కుటుంబమేనన్న విశాల హృదయం అరుదైన అద్భుతం. దిలీపుడంటేనే మానవీయ చరితం. రాచరికానికి ఆదర్శం. మంచితనానికి మరోరూపం.
No comments:
Post a Comment